Wizja społeczeństwa obywatelskiego bez przedsiębiorczości jako jej elementu składowego, byłaby niekompletna. Podobnie jak niewłaściwe jest niedocenianie potencjału przedsiębiorców, który nie ogranicza się wyłącznie do działań określanych tradycyjnie jako CSR.

Intencją realizacji takiej wizji powinno być dążenie do zapewnienia symetrii w relacjach i partnerskiego modelu współpracy międzysektorowej, w którym tak inicjatywa, jak i wdrażanie są w równym stopniu udziałem dwóch – lub trzech – stron. Współpraca ta może znajdować silniejsze zakorzenienie, szczególnie w krajobrazie społeczności lokalnej, w ramach współpracy z mieszkańcami i samorządem. Przykładem może być formuła inicjatywy lokalnej, dzięki której wykorzystanie zasobów wszystkich aktorów przyczynia się do rozwiązania konkretnego problemu.

Interesującym przykładem działań na styku II i III sektora, w ramach których działalność ekonomiczna służy realizacji celów społecznych, jest ekonomia społeczna. To specyficzna sfera aktywności obywatelskiej, która służy integracji zawodowej i społecznej osób zagrożonych marginalizacją społeczną, świadczeniu usług społecznych użyteczności publicznej (na rzecz interesu ogólnego) oraz rozwojowi lokalnemu. Mamy tu zatem do czynienia z podmiotami, które mogą być nie tylko odbiorcą wsparcia ze strony tradycyjnie rozumianej przedsiębiorczości, ale przede wszystkim partnerem biznesowym. Silna pozycja rynkowa i konkurencyjność przedsiębiorstw społecznych samoistnie przekłada się na korzyści społeczne, np. w postaci stabilnych miejsc pracy dla osób, które mają najmniejsze szanse na zatrudnienie na rynku komercyjnym. Formy współpracy przedsiębiorstw społecznych z sektorem komercyjnego biznesu wskazane zostały w Krajowym Programie Rozwoju Ekonomii Społecznej (KPRES), przyjętym 12 sierpnia br. przez Radę Ministrów.

Program przewiduje szeroką edukację w zakresie współpracy międzysektorowej i tworzenia partnerstw lokalnych, skierowaną do sektora biznesu i przedsiębiorstw społecznych, ale także do instytucji publicznych, organizacji pozarządowych oraz liderów społeczności lokalnych, w szczególności na terenach wiejskich. Znajomość specyfiki funkcjonowania partnera jest nieodzownym warunkiem efektywnej współpracy, szczególnie że rozpoznawalność idei ekonomii społecznej czy też jej „marki” jest jeszcze niewystarczająca.

KPRES zakłada włączenie tematyki przedsiębiorczości społecznej do zajęć na kierunkach ekonomicznych oraz turystycznych, ze szczególnym naciskiem na wykorzystanie jej jako instrumentu przeciwdziałania i walki z wykluczeniem społecznym, tworzenia stabilnych miejsc pracy oraz jako instrumentu rozwojowego dla wspólnot lokalnych i tworzenia wysokiej wartości dodanej w łańcuchach wartości.

W nowym okresie programowania środków unijnych promowane będzie także metodyczne i animacyjne włączanie przedsiębiorstw społecznych w działające inicjatywy klastrowe z udziałem tradycyjnych przedsiębiorstw. Klaster jest szczególną formułą kooperacji, w ramach której domniemana konkurencja pomiędzy podmiotami działającymi w tej samej branży zostaje przekształcona i wykorzystana do budowania potencjału klastra jako całości. Trzeba przy tym zaznaczyć, że często jest to konkurencyjność pozorna, ze względu na różną skalę działania, różną grupę odbiorców czy zasoby, uznane przez tradycyjny biznes za niewystarczająco efektywne, a z powodzeniem wykorzystywane przez przedsiębiorstwa społeczne.

Powiązania kooperacyjne powinny opierać się także na transferze innowacji między tradycyjnymi przedsiębiorstwami, uczelniami, sektorem nauki, a przedsiębiorstwami społecznymi, co implikuje konieczność tworzenia przestrzeni dla wymiany informacji, np. poprzez organizację targów czy wspólny udział w misjach gospodarczych.

Co istotne – ekspercka wiedza przedsiębiorców powinna zostać włączona do działań mających na celu profesjonalizację przedsiębiorstw społecznych, które często borykają się z problemami wynikającymi z braku doświadczenia w obszarze zarządzania, np. poprzez włączenie mentoringu i tutoringu na rzecz przedsiębiorstw społecznych, prowadzonego przez doświadczonych przedsiębiorców, do zakresu usług świadczonych przez Ośrodki Wsparcia Ekonomii Społecznej. Współpraca taka mogłaby być prowadzona między innymi w formule wolontariatu pracowniczego lub wolontariatu osób, które przeszły na emeryturę. Ciekawą inicjatywę w tym zakresie podjęto w ramach projektu „Zintegrowany system wsparcia ekonomii społecznej” w ramach Działania 1.2 PO KL 2007-2013, w którym stworzona została sieć aniołów ekonomii społecznej (przez analogię do aniołów biznesu). Planowane jest także wykorzystanie współpracy z krajową siecią usług dla MŚP do komplementarnego do Ośrodków Wsparcia Ekonomii Społecznej wspierania przedsiębiorstw społecznych.

Na pytanie o problemy społeczne, w których rozwiązaniu pomóc może biznes, odpowiedziałbym przewrotnie (i retorycznie zarazem) – czy istnieją kwestie, w których pomoc ta nie byłaby potrzebna i pożyteczna? Chodzi jedynie o wypełnienie wspomnianych form współpracy treścią, wynikającą z diagnozy lokalnych problemów i potencjałów, zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju.

Krzysztof Więckiewicz
Dyrektor Departamentu Pożytku Publicznego,
Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej